NASZ ALBUM. Na dobruju i dołguju pamiat. Żołnierskie zdjęcie sprzed 117 lat

Najstarsze znane zdjęcia z terenu powiatu legionowskiego pochodzą z końca XIX i początku XX wieku. Niektóre z nich przedstawiają żołnierzy carskich, którzy pełnili służbę wojskową w koszarach w Jabłonnie (dziś Legionowo) i w twierdzy Zegrze. Obecnie są to niezwykle rzadko spotykane kartonikowe fotografie. Jedną z nich udało mi się ostatnio kupić się od kolekcjonera z Rosji.


Na oprawie zdjęcia ze zdumieniem przeczytałem, że zostało ono wykonane w zakładzie fotograficznym działającym... we wsi Zagroby, czyli w dzisiejszym Zegrzu Południowym. Z podpisu na odwrocie wynika, że żołnierz Grigorij Jakowlewicz Popow z twierdzy Zegrze sfotografował się 30 grudnia 1903 r. Zakład w Zagrobach był filią większej firmy fotograficznej, istniejącej w Nowym Dworze przy ul. Kościelnej. Należała wówczas do niejakiego F. Pereca, o którym niewiele jeszcze wiemy. Wydaje się, że fotografował on głównie żołnierzy rosyjskich stacjonujących w twierdzy Modlin (Nowogieorgjewsk).
Filia w Zagrobach miała natomiast realizować zamówienia żołnierzy rosyjskich z  twierdzy Zegrze. Była to twierdza zaporowa, składająca się z dwóch betonowych fortów i kilkudziesięciu czerwono-ceglanych koszar.

 

Część z nich zbudowano po drugiej stronie Narwi we wsi Zagroby. Wznoszenie twierdzy władze rosyjskie rozpoczęły w 1890 r. Kilka lat później zakwaterowano w niej zarząd forteczny, dwa zegrzyńskie pułki piechoty fortecznej, batalion artylerii, a nawet oddział straży pożarnej i telegraf. Był to liczny kilkutysięczny garnizon, którego żołnierze chętnie fotografowali się na koniec służby wojskowej. Zakład powstał więc na konkretne zapotrzebowanie i stanowi ciekawy przykład wpływu twierdzy na pobudzenie lokalnego rzemiosła.
W sierpniu 1915 r. wojska niemieckie zajęły twierdzę Zegrze wraz z koszarami w Zagrobach. Zaczęły wówczas używać nazwy koszary południowe, a następnie zmieniono ich nazwę na Zegrze Południowe (Segrshe Süd). Odpowiedź na pytanie, czy wówczas działał jeszcze zakład Pereca, będzie przedmiotem kolejnych poszukiwań.

Jacek Szczepański, Muzeum Historyczne w Legionowie