HISTORIA. Pionierzy Niepodległego Legionowa (część 1)

Wkład poprzedników w budowę naszego miasta, w walkę o zachowanie wolności, godności ludzkiej, tożsamości narodowej skłania do refleksji, szczególnie w atmosferze jubileuszu 100. Rocznicy Nazwy Legionowo, który w tym roku obchodzimy i obchodzonego w ubiegłym roku jubileuszu 100. Rocznicy Odzyskania Niepodległości


Pamięć o nich znajdujemy w nazewnictwie ulic, placów, na pomnikach i tablicach pamiątkowych. Gdybym miał wymienić 100 postaci z Legionowa, które w szczególny sposób zasłużyły się dla miasta i jego rozwoju w minionych 100 latach, to mogłyby być to następujące osoby, których wybór subiektywnie przedstawiam. Sprawa może być dyskusyjna, czemu ten a nie ten, ale myślę, że to tylko mała liczba tych, który wnieśli ponadprzeciętny wkład w budowę naszego miasta w różnych jej wymiarach. Każdy może dodać innych jeszcze. O nich nie powinniśmy pamiętać tylko przy okazji tej rocznicy czy innych jubileuszach, ale powinniśmy pamiętać i wykorzystywać ich życiorysy dla kształtowania poczucia dumy z naszego miasta, naszej małej ojczyzny. Postacie szczególnie zasłużone dla miasta Legionowo w minionym stuleciu działalnością patriotyczną, organizatorską, promujących rozwój gospodarczy, z osiągnięciami społecznymi, kulturalnymi sportowymi:

Pionierzy Legionowa:

1. Stanisław Szelowski – legionista, wójt Gminy Legionowo w latach 1932-1939, prezes Ochotniczej Straży Pożarnej w Legionowie w latach 30.

2. Maurycy Potocki - właściciel dóbr Jabłonna - z parcelacji jego gruntów powstawała osada Legionowo, właściciel Huty Szklanej „Jabłonna” zlokalizowanej w Legionowie, organizator elektryczności w Legionowie, właściciel „Zajazdu Potockiego”, pierwszego legionowskiego hotelu wybudowanego przy stacji kolejowej już w 1889 r. na tzw. Gucinie, uczestnik wojny 1920 r. i kampanii wrześniowej 1939 r. oficer rezerwy, żołnierz konspiracji.

3. Stanisław Gierczyński- Właściciel Fabryki Guzików w Legionowie,radny gminy Legionowo w latach 30, zamordowany przez Niemców w Palmirach w lutym 1940 r.

4. Seweryn Kulczycki – Przewodniczący Stowarzyszenia Miłośników Osiedla Jabłonna Legionowa- pomysłodawca i pierwszy organizator Ochotniczej Straży Pożarnej w Legionowie w 1928 r.

5. Jerzy Petersburski – znany kompozytor skomponował m i nn. „Tango Milonga”), wybudował dom w Legionowie, który został przeznaczony na szkolę handlową w latach 30.

6. Lejba Lipszyc - Przedsiębiorca legionowski, właściciel składów budowlanych którego materiały służyły do budowy domów w dynamicznie rozwijającym się Legionowie, mieszkał na ulicy Kopernika 16, bardzo życzliwy mieszkańcom.

7. Wojciech Golik - organizator kina w Legionowie „Bajka”- piątego z kolei dźwiękowego, uruchomianego w Polsce w specjalnie zbudowanym obiekcie, niedawno rozebranym.

8. Płk Edmund Pedenkowski - I dowódca 2 pułku wojsk kolejowych , w 1921 r. przekazał budynek koszarowy na potrzeby szkoły powszechnej w Legionowie ( późniejsza nr 1)

9. Adolf Duszek- Malarz przedwojenny, wykonał m. in. malowidła w kościele w Nieporęcie i na okładce monografii Iwaszkiewiczówny.

10. Mikołaj Bożym - legionowski przedsiębiorca, właściciel zakładu wyrobów betonowych, radny powiatu warszawskiego, komisaryczny wójt Gminy Legionowo we wrześniu 1939 r. zamordowany w Palmirach w lutym 1940 r.

11. Piotr Parol- legionista, organizator i kierownik pierwszej szkoły powszechnej w Legionowie (SP nr 1)

12. Maria Parol z d. Grajnert- pierwsza organizatorka nauczania powszechnego w Legionowie, nauczycielka dzieci pracowników Huty Szklanej już od 1912 r., potem nauczycielka szkoły Powszechnej nr 1., Członkini Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet.

13. Józefa Iwaszkiewiczówna, nauczycielka, opiekunka żeńskiej drużyny harcerskiej w SP nr 1. - największej przedwojennej szkole legionowskiej, autorka monograficznego opracowania o Legionowie z 1935 r., tzw. „Kronika fotograficzna Iwaszkiewiczówny” stanowiącego bezcenne źródło do dziejów Legionowa.

14. Dr Janina Morawska- I kierownik ośrodka służby zdrowia w przedwojennym Legionowie zorganizowanego przy ul. Słowackiego 5, członkini Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet..

15. Chil Majer Rosenberg- organizator żydowskiej gminy wyznaniowej w Legionowie w czasie okupacji 1939-1942 w getcie legionowskim - organizator budowy synagogi przy ul Jagiellońskiej w końcu lat 30, zamordowany w Treblince po likwidacji getta w Legionowie w 1942 r.

16. Stanisław Wardencki - organizator w 1934 r. i potem długoletni kierownik szkoły podstawowej nr 3 w Legionowie, zasłużony pedagog, uczestnik konspiracji i organizator tajnego nauczania, patron ulicy w Legionowie na tzw. III Parceli

17. Ludwik Umiński - Własciciel jednej z pierwszych piekarni w Legionowie przy ul. Kopernika 7, pomocny społeczeństwu w czasie okupacji

18. Bolesław Kołakowski, policjant z Legionowa zginął zamordowany w Twerze w 1940 r. w ramach zbrodni katyńskiej, mieszkał przy ul Handlowej 8

19. Czesław Bobiński - fotograf, utrwalał życie mieszkańców i służył społeczności lokalnej, jego zakład mieścił się w domu przy ul. Kopernika 15.

20. Kpt. Stefan Nowicki – konstruktor w Wojskowej Wytworni Balonów i Spadochronów, mieszkał na Bukowcu przy ul. Słonecznej 1., żołnierz PSZ na zachodzie, po wojnie zaangażowany w uruchomienie zakładu „Awiotex”

21. Feliks Kasprzycki - przedwojenny Sołtys wsi Bukoweiec, która weszła w skład Legionowa w 1952 r..

22. Szczepan Cieślak- znany przedsiębiorca handlowy, właściciel przedwojennej i powojennej rozlewni piwa i oranżady przy ul Handlowej 10

23. Ks. Anatol Sałaga – proboszcz parafii pod wezwaniem Jana Kantego w Legionowie, zasłużony duszpasterz, organizator budowy kościoła i cmentarza w przedwojennym Legionowie, duszpasterz w okresie II wojny w Legionowie, autor „Kolędy Legionowskiej”, były kapelan w legionach polskich w czasie I wojny światowej.

24. Jan Popławski- mistrz murarski, zasłużony budowniczy domów w Legionowie, uhonorowany przez Premiera Felicjana – Sławoj Składkowskiego w 1938 r. brązowym Krzyżem Zasługi.

25. Gen. dyw. Bolesław Roja - ojciec chrzestny nazwy miasta Legionowo, legionista, szef Inspektoratu Piechoty Legionów w 1919 r. w Legionowie ( Jabłonnie Legionowej) , uczestnik wojny 1920 r. i 1939 r., zamordowany przez Niemców w Obozie Koncentracyjnym w Saksenchauzen w 1940 r. , patron ulicy na Bukowcu.

26. Gen. dyw. Lucjan Żeligowski - w sierpniu 1920 r. poprowadził 10 . Dywizję Strzelców Kaniowskich z Legionowa na Radzymin w najtrudniejszym momencie Bitwy Warszawskiej, Dywizja Żeligowskiego odrzuciła Rosjan od Warszawy i od tego m. in. momentu zaczęły się polskie sukcesy zwane „Cudem nad Wisłą”.

27. Mjr. Stanisław Młot- Parczyński - legionista, żołnierz I Kompanii Kadrowej, oficer Polskiej Organizacji Wojskowej, dowódca pierwszego regularnego oddziału wojska Polskiego organizowanego w Legionowie - 1. batalionu 1. pułku piechoty legionów im J. Piłsudskiego organizowanego w miejscowych koszarach od 29 listopada 1918 r.- bohater wojny 1920 r. poległ w 1920 r. pod Kijowem

28. Ppłk Aleksander Wilcz – Wilsz – Kierownik Centralnych Zakładów Balonowych w Legionowie w latach 20. –największego zakładu produkcyjnego w Legionowie, pilot balonowy, uczestnik wojny 1920 r. i 1939 r., żołnierz konspiracji, patron ulicy na Bukowcu.

29. Mjr Stanisław Mazurek – legionista, pilot balonowy, kierownik Wojskowej Wytworni Balonów i Spadochronów do 1939 r., kierownik projektu budowy balonu stratosferycznego „Gwiazda Polski” w 1938 r. największego ówcześnie balonu świata, uczestnik wojny 1920 i 1939, oraz II wojny światowej w Wielkiej Brytanii, inicjator budowy pomnika Józefa Piłsudskiego oddanego w Legionowie przy ul. Wąskiej w 1931 r.

30. Inż. Józef Rojek – pracownik Centralnych zakładów Balonowych, a potem szef własnej firmy Wyworni Wyrobów Gumowych, produkującej m. in. balony do sondowania atmosfery

31. Prof. Stanisław Srokowski- znakomity polski geograf, autor wojennej kronik Legionowa mieszkał na Bukowcu przy ul. Wrzosowej 31, uhonorowany nazwą miejscowości Srokowo na Mazurach

32. chor. Edward Szewczuk, saper kolejowy , budowniczy umocnień na Westerplatte, uczestnik walk o Westerplatte w 1939 r., mieszkał przy ul Wilcza 2

33. St. sierż Tadeusz Szklarek – żołnierz 2. batalionu mostów kolejowych, mieszkał w Legionowie przy ul . Daliowej 20 , Sybirak, uczestnik bitwy o Monte Cassino, liczne jego pamiątki znajdują się w Muzeum Historycznym

34. płk. pilot i obserwator balonowy Julian Sielewicz- dowódca 2 . Batalionu Balonowego i komendant garnizonu Legionowo do 1939 r. zamordowany przez NKWD w Katyniu w 1940 r. uczestnik wojny 1920 r. i 1939 r. kawaler Virtuti Militari, patron 1. Legionowskiego Batalionu Zaopatrzenia 1. Dywizji Zmechanizowanej i Oddziału Rozpoznania Obrazowego w Białobrzegach.

35. Gen. bryg. Józef Dziadura - były dowódca 1. Dywizji Zmechanizowanej w latach 50 w Legionowie i dowódca Garnizonu Legionowo, przed wojną żołnierz 1. Dywizjonu Pociągów Pancernych, uczestnik Kampanii Wrześniowej i szlaku Bojowego 1. Dywizji Piechoty 1943-1945. Sybirak. Zasłużony także dla powstania obecnego obiektu poczty w Legionowie.

36. Ppor. Józef Góralczyk – legionista 3 pp leg w latach 1914 - 1917, obrońca Lwowa 1918 r. bohater wojny 1920 r., zasłużony instruktor szkolenia w 2. Batalionie mostów kolejowych, uczestnik kampanii wrześniowej 1939, uczestnik spotkań historycznych z młodzieżą szkolną i żołnierzami garnizonu Legionowo, ostatni legionista pochowany w Legionowie w 1994 r., kawaler Krzyża Walecznych.

37. Olga Jagiełlowicz - uhonorowana Medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata” za przechowanie pięcioosobowej rodziny żydowskiej w Legionowie w czasie okupacji.
38. Danuta Szklarek z d. Jagiełowicz- uhonorowana Medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata” za przechowanie pięcioosobowej rodziny żydowskiej w Legionowie w czasie okupacji.

39. Anatoliusz Bryk - zasłużony działacz harcerski, Harcmistrz ZHP, pracownik Polskiego Czerwonego Krzyż, sanitariusz szpitala wojennego w Legionowie w 1939 r. i szpitala gminnego w czasie okupacji oraz w okresie powojennym, żołnierz konspiracji i uczestnik Powstania Warszawskiego w Legionowie.

40. Jerzy Siwiński- dyrektor przedwojennej szkoły handlowej w Legionowie, organizator Tajnego Nauczania w Gimnazjum Kupieckim w czasie II wojny światowej, zamordowany w czasie Powstania Warszawskiego w Legionowie, patron Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Legionowie

41. Mieczysław Smerek - bohater wojny 1920 r. uczestnik konspiracji i Powstania Warszawskiego, organizator wydawania konspiracyjnego czasopisma w Legionowie „Reduta”, działacz Związku Inwalidów Wojennych, patron ulicy przy Kozłówce

42. Mjr Stanisław Feliszek- legionista, żołnierz Ak i weteran walki 1 . Dywizji Piechoty o Berlin w 1945 r. , społecznik –współinicjator założenia Towarzystwa Przyjaciół Legionowa w 1979 r. i jego I prezes.

43. Mjr dr Franciszek Amałowicz- organizator struktur I rejonu VII Obwodu Armii krajowej w Legionowie, uczestnik powstania warszawskiego, szykanowany sybirak wywieziony obozów karnych w Rosji Radzieckiej - 1944r - 1952. Po powrocie z Syberii zasłużony lekarz na Dolnym Śląsku.

44. Ppłk Roman Kłoczkowski- oficer balonowy, zastępca dowódcy,– kwatermistrz przedwojennego 2. Batalionu Balonowego, uczestnik wojny 1920 r i 1939 r., dowódca pułku Armii Krajowej w Legionowie, organizator Powstania Warszawskiego w Legionowie i w obszarze działania VII Obwodu Armii Krajowej, szykanowany w okresie PRL. Mieszkał przy ul Słonecznej 7, uhonorowany tablicą pamiątkowa na Bukowcu.

45. Rodzina Rykaczewskich – zasłużeni członkowie konspiracji i działacze katoliccy – patroni ronda w Legionowie

46. Prof. Tadeusz Gołębiewski – żołnierz konspiracji i uczestnik Powstania Warszawskiego, działacz kombatancki, patron ronda w Legionowie.

47. Anna Barbara Skoniecka - bojowniczka Armii Ludowej w czasie drugiej wojny światowej, uczennica szkoły handlowej w Legionowie, zginęła w Powstaniu Warszawskim w sierpniu 1944 r., członek znanej legionowskiej rodziny spalonej przez Niemców w domu przy ul Królowej Jadwigi w styczniu 1944 r.

48. Rotmistrz (płk) Witold Pilecki - bohater narodowy, uczestnik wojny 1920, 1939, konspiracji i podziemia antykomunistycznego, patron ulicy w Legionowie na Bukowcu.

49. Ppłk. pilot balonowy Franciszek Hynek - legionista w 3 ppleg, mistrz świata.

50. Ppłk. pilot balonowy Władysław Pomaski, POW-iak- mistrz świata.

Koniec części pierwszej
Erazm Domański