Z Mazowsza, przez Podlasie, na Wileńszczyznę (i z powrotem)

O FESTIWALU

Mający formułę przeglądu, Festiwal odbywa się w wigilię Narodowego Święta Niepodległości od 2001 r. W tym czasie ewoluował od wydarzenia lokalnego, przez ogólnokrajowe, by w końcu sięgnąć poza granice Polski. Jego pierwsze edycje obejmowały zasięgiem powiat legionowski, kolejne organizowano z udziałem zespołów folklorystycznych z różnych zakątków Polski. W 2014 r. zyskaliśmy zaszczytnego patrona – Stanisława Moniuszkę, najważniejszego z twórców polskiej opery narodowej, którego twórczość cechowały narodowy charakter ale i liczne ludowe inspiracje, u podstaw których leżał przenikający się folklor żyjących obok siebie Polaków, Białorusinów i Litwinów. Idąc za przykładem naszego patrona, w kolejnych latach przekraczaliśmy granice państwowe, sięgając po wielokulturową spuściznę Rzeczypospolitej Obojga Narodów i II Rzeczypospolitej – zapraszając zespoły polonijne działające na Wileńszczyźnie i Zaolziu. By przypomnieć o naszych etnolingwistycznych korzeniach, prezentowaliśmy również folklor Słowian Południowych i Wschodnich. Festiwal rozwijał także swoją formułę, obok grup tanecznych zapraszając kapele muzyczne, twórców ludowych prowadzących warsztaty rękodzieła, producentów lokalnych wyrobów. Od wielu edycji nasze wydarzenie wykracza poza repertuar polskich pieśni i tańców, którymi posługiwaliśmy się z dumą w nazwie Festiwalu. Edycja w roku 2022 była pierwszą organizowaną pod nową, pojemniejszą nazwą – Festiwalu Kultury Ludowej im. Stanisława Moniuszki.

Celem Festiwalu jest uświetnienie obchodów niepodległościowych żywymi elementami kultury ludowej i tradycyjnej – aktywnymi przejawami patriotyzmu. Założeniem przedsięwzięcia jest łączenie i wzajemne przenikanie się różnych form folkloru – tradycyjnego wraz z jej lokalnymi przejawami (reprezentowanego przez zapraszanych twórców ludowych wykonujących rękodzieło oraz tradycyjne potrawy regionalne) i rekonstruowanego / stylizowanego (reprezentowanego przez zapraszane zespoły folklorystyczne, w tym reprezentujący gospodarzy wydarzenia Zespół Tańca Ludowego „Promyki” z Wieliszewa). Festiwal jest jedynym w regionie wydarzeniem wykorzystującym uniwersalność i atrakcyjność kultury ludowej w obchodach Narodowego Święta Niepodległości, podkreślającym wagę kultury ludowej w budowaniu polskiej tożsamości narodowej. Obchody niepodległościowe są idealną okazją do prezentacji tych elementów narodowej tożsamości, z których jesteśmy niepodważalnie i niepodzielnie dumni. Jednocześnie – z uwagi na historyczną wielokulturowość polskich ziem, której echa przetrwały w ludowych obyczajach, tańcu, śpiewie, mowie i kulturze materialnej – rozwijających naszą wrażliwość i tolerancję.

W dwudziestojednoletniej historii Festiwal gościł: Ludowy Zespół Artystyczny SEROCK, Ludowy Zespół Dziecięcy NIE-PORĘCAK, ZPiT WYSZKÓW, Ludowy Zespół Artystyczny SGGW PROMNI im. Zofii Solarzowej, ZPiT MAŁA WARSZAWIANKA, ZPiT UW WARSZAWIANKA, ZTL KOŚCIELEC, Regionalny Zespół BARTUSIA OBROCHTY z Zakopanego, Zespół BIAŁODU-NAJCANIE z Białego Dunajca, ZPiT MAŁE PODLASIE Siemiatycze, KUŹNIA ARTYSTYCZNA Wilanów, ZPiT KOŚCIERZYNA, Kaszubski Zespół Folklorystyczny KREBANE z Brus, ZPiT MALBORK, ZPiT KURPIE Ostrołęka, Dziecięcy Zespół Folklorystyczny CEPELIA POZNAŃ, ZPiT ZIEMIA ŻYWIECKA z Żywca, ZPiT SOKOŁOWIANIE z Sokołowa Podlaskiego, ZPiT GRAJE-WIANIE, ZPiT MŁODY TORUŃ, ZPiT POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ, ZPiT UJ SŁOWIANKI, ZTL PERŁA Niemenczyn (Litwa), Zespół Pieśni i Tańca OLZA z Czeskiego Cieszyna (Czechy), ZPiT SILESIANIE UE w Katowicach, ZPIT POWIŚLE z Puław, ZPIT PODLASIE AWF Biała Podlaska.

Zespół Tańca Ludowego PERŁA z Niemenczyna (Litwa)

Zespół Tańca Ludowego „Promyki” z Wieliszewa

Twórcy ludowi, artyści, rękodzielnicy na Warsztatach Rękodzieła Ludowego oraz pokazach rękodzieła 

– XXV Festiwal Kultury Ludowej im. Stanisława Moniuszki w Wieliszewie, hol hali sportowej (ul. Modlińska 65), godz. 16-19, 10 listopada 2025

Udział bezpłatny (przy stanowiskach plastyki obrzędowej po 6 miejsc, przy stanowisku tkackim 2 miejsca – uczestnicy zmieniają się rotacyjnie po ukończeniu swojej pracy). Możliwe będzie także nabycie dzieł twórców.
 

Warsztaty plastyki obrzędowej w duchu ZERO WASTE

W 25. edycji Festiwalu biorą udział wszystkie trzy koła gospodyń wiejskich z terenu Gminy Wieliszew. Za warsztaty kulinarne („Smaki Wileńszczyzny”) oraz Festiwal Smaki Tradycji odpowiada Koło Gospodyń Wiejskich Kałuszyńskie Smaki. Koła gospodyń w Wieliszewa i Sikor poprowadzą natomiast trzeci z tegorocznych warsztatów rękodzielniczych, utrzymany w duchu ekologii, recyklingu i „zero waste” oraz inspirowane ludową plastyką obrzędową.

KGW Etatowe Kury Domowe z Wieliszewa, KURY I PTASZKI WSZELAKIE Z SZYSZEK

Na warsztatach z Kurami wykonacie inspirowane sztuką ludową oraz ideą ZRÓB TO SAM / DIY, kury, sowy i ptaszki wszelakie. Wykorzystacie do tego szyszki i pozostałe „dary lasu”, barwione pióra oraz inne naturalne materiały, w tym odpadki.

KGW Sikorki z Sikor, SIKORSKA GWIAZDA BOŻONARODZENIOWA

Na warsztatach z Sikorkami wykonacie ozdobę (nie tylko) na choinkę, inspirowaną tradycyjnymi dekoracjami popularnymi w XVIII i XIX w., wieszanymi pod sufitem wiejskich chałup. Do budowy ośmioramiennej gwiazdy wykorzystacie wiklinowe patyki połączone szarym, naturalnym sznurkiem w kwadraty. Centralnym punktem ozdoby będą wycięte z drewna sikorki. Ramiona gwiazdy udekorujecie zawieszkami z kolorowych piór, kamyków, koralików, itd.

gościnne pokazy twórców ludowych z Wileńszczyzny, możliwość zakupu

PALMY WILEŃSKIE, KOSZE Z KORZENI SOSNOWYCH, KRAJKI, PIERNIKI I KULINARIA

Obok warsztatów rękodzielniczych, w holu hali sportowej pojawią się stoiska gości… z Litwy! Wraz z Zespołem Tańca Ludowego „Perła” z Wileńszczyzny przyjadą do nas tamtejsi polonijni rękodzielnicy:

- pani Ola Kunicka z Krawczun pod Wilnem, mistrzyni sztuki ludowej – palmiarka od 47 lat, a wraz z nią wyjątkowe wileńskie palmy, o których w połowie XIX pisał etnograf Oskar Kolberg („miejskie” wykonywane z papierowych kwiatków i „wiejskie” z mchu, zbóż i innych roślin). Jej palmy trafiły nawet do samego Jana Pawła II.

- siostry panie Lolita i Ruta, które przywiozą ze sobą zapas kolorowych krajek (popularnych również na Podlasiu) zaplatanych zgodnie z lokalną specyfiką ręcznie, a nie na krosnach. Wśród nich efektowne breloki i zdobne pasy, wykorzystywane m.in. w strojach ludowych jako element wzmacniający i dekoracyjny jednocześnie; na stoisku również skarpety z prawdziwej wełny!

- pani Irena Krupowicz z koszami z Szyłan nad Wilią, wyplatanymi z korzeni sosnowych. To unikalne rękodzieło, a korzenie zbiera się właśnie teraz – jesienią, by zgromadzić materiał na długie zimowe wieczory. Tej oryginalnej sztuki nauczyła się od ojczyma — Henryka Wojciechowskiego, ostatniego lokalnego wytwórcy koszy z sosnowych korzeni. Kosze z Szyłan, które wyplatał również jej dziadek Michał, to prawdziwy unikat. Ilekroć pojawiają się w Polsce, rozchodzą się jak ciepłe bułeczki.

- pan Alwidas Gryszkiewiczus z wileńskimi piernikami, chlebem z czosnkiem oraz przysmakami z Litwy (wędlinami, słoniną, et.). Należy (wraz z żoną) do czwartego pokolenia wypiekających tradycyjne piernikowe serca, znane po litewsku „mieduolisa”. Pan Alwidas przez wiele lat pracował w słynnej litewskiej fabryce cukierniczej „Pergalė”, której wyroby można spotkać w polskich sklepach.